داوری حقوقی

داوری حقوقی، روشی است که در آن طرفین اختلاف، با توافق یکدیگر، یک یا چند داور را برای تصمیم گیری در مورد اختلاف طرفین انتخاب می نمایند. در فرآیند داوری حقوقی، طرفین به جای مراجعه به دادگاه، یک روش حل اختلاف خصوصی توسط داور را انتخاب می‌نمایند.

داوری حقوقی عبارت است از حل اختلاف طرفین اهلیت اقامه دعوا، توسط اشخاص حقوقی و حقیقی مرضی الطرفین. درصورتی‌که طرفین اختلاف بر انتخاب داور توافق نمایند و متعهد به انتخاب داور شده باشند، ولی در صورت وقوع اختلاف داور یا داوران موردنظر خود را معرفی نکنند، یکی از طرفین می‌تواند داور مورد نظر را تعیین کرده و طی اظهارنامه داوری به‌طرف مقابل معرفی نماید و خواستار تعیین داور برای طرف مقابل از طریق (اظهار نامه داوری) و یا خواستار تعیین داور ثالث از طریق (اظهارنامه داوری) می‌گردد.

داور وکیل ما نیست. ولی داوری دارای یک‌نهاد شبه قضایی است و نصب و عزل داور اختصاصی نیز نیازمند توافق طرفین است در انتخاب داور اختصاصی باید به این موضوع توجه کرد که گاهی داور تقاضای مبلغ قابل ‌توجهی از طرفین قرارداد می‌نماید، از آنجا که طرفین با توافق خود داور را انتخاب نموده‌اند نمی‌توانند عزل داور نمایند.

شرایط داوری حقوقی

شرایط داوری حقوقی
شرایط داوری حقوقی

یکی از شرایط داوری حقوقی این است که داور نباید برای خود در داوری حقوقی اختیارات خاصی را تعیین کرده باشد. داوری، یک‌نهاد فارغ از تشریفات است، بنابراین باید در مقابل ادعاهای خواهان داوری حقوقی به خوانده هم فرصت دفاع در فرآیند داوری داده شود. داور بعد از پذیرفتن داوری باید در جلسات داوری حاضر گردد. در صورتی که داور به اختیار خود از شرکت در جلسات داوری خودداری نماید به مدت ۵ سال از حق داوری محروم می گردد.

در داوری حقوقی باید اصل تناظر و عدالت در امر داوری توسط داور حقوقی رعایت گردد. داور مکلف است رأی خود را به دفتر دادگاه ارجاع نماید. بنابراین دادگاه باید صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را داشته باشد و همچنین داور باید اصل حق، عدالت، صداقت را رعایت نموده و طرفین را از ادعاهای طرف متقابل باخبر سازد.

همواره در نظر گرفته شود که داوری دارای دو دسته ممنوعیت های نسبی و ممنوعیت های مطلق داوری است، ممنوعیت های نسبی داوری عبارت است از افرادی که سن آن ها کمتر از ۲۵ سال باشد، افرادی که در داوری ذینفع باشد و افرادی که با یکی از طرفین اختلاف، رابطه خویشاوندی داشته باشد این افراد از داوری محروم می باشند و تنها در صورت توافق طرفین می توانند داوری نمایند.

در امر داوری یک سری ممنوعیت های مطلق داوری نیز وجود دارد، افراد دارای ممنوعیت های مطلق داوری مطلقاً از داوری حقوقی محروم می باشند. برای مثال کارمندان دولت و قضات مطلقاً از داوری ممنوع می باشند.

اختلافات خانوادگی غیر قابل داوری می باشند، که عبارت اند از اصل نکاح، طلاق به درخواست مرد و طلاق به درخواست زن و طلاق توافقی، قاضی قبل از صدور رأی، طرفین را به داوری دعوت می نماید. تعیین مدت داوری همواره با توافق طرفین صورت می گیرد در صورتی که طرفین مدت خاصی را برای داوری در نظر گرفته نباشند، دادگاه مدت سه ماه را برای مدت داوری حقوقی در نظر میگیرد.

داوری امری توافق محور است و انتخاب تعداد داوران بر عهده ی طرفین است، درصورتی که تعداد داوران انتخابی توسط طرفین زوج باشد در اینصورت در رأی داوری مشکل ایجاد می گردد. بنابراین بهتر است تعداد داوران فرد در نظر گرفته شوند. در صورتی که دو نفر رأی موافق و دو نفر دیگر رأی مخاف صادر نمایند، در صدور نهایی رأی داور مشکل ایجاد می‌گردد.

داوری اشخاص حقوقی
در داوری های سازمانی شخص حقیقی داوری می نماید و سازمان، داوری را مدیریت میکند.
آیا داوری اشخاص حقوقی امکان پذیر است؟
طبق ماده ۱ بند الف قانون تجاری بین المللی، داوری عبارت است از رفع اختلاف متداعیین در خارج از دادگاه توسط شخص حقیقی و حقوقی را داوری میگویند، با توجه به این تعریف اشخاص حقوقی میتوانند داوری نمایند.
در آیین دادرسی مدنی هم داوری اشخاص حقوقی ایرادی ندارد. در قانون تجارت ماده ۵۸۸ اشاره شده است که داوری اشخاص حقوقی دارای کلیه حقوق و تکالیفی است که قانون برای افراد قائل است. پس داوری اشخاص حقوقی، امکان پذیر است.

داوری حقوقی در بازار بورس

توجه داشته باشیدانجام داوری حقوقی در بازار بورس به‌منظور حل اختلاف طرفین در قانون اوراق بهادار هیأت سه نفر به‌منظور داوری انتخاب می‌شود که این هیأت سه نفر را داوری می‌گویند. هیأت داوری سازمان بورس در قانون بازار اوراق بهادار شامل هیأت سه نفره متشکل از یک قاضی دادگستری و رئیس قوه قضائیه و صاحب‌نظر مالی به انتخاب شورای عالی بورس است که هیأت داوری نامیده می‌شود.

راه‌های تعیین داور حقوقی توسط طرفین اختلاف

هر یک از طرفین اهلیت دعوا، داور حقوقی مد نظر خود را انتخاب می نماید سپس داوران منتخب، سرداور را تعیین خواهند کرد. چنانچه یکی از طرفین ظرف سی (۳۰) روز از تاریخ شروع داوری، داور خود را تعیین و قبولی وی را تأیید نکند یا اگر داوران منتخب نتوانند ظرف سی (۳۰) روز از تاریخ انتخاب در مورد سرداور توافق و قبولی وی را تأیید نمایند، بنا به تقاضای یکی از طرفین تعیین داور طرف ممتنع یا سرداور طبق مقررات ماده (۶)‌ آیین دادرسی مدنی صورت خواهد گرفت.

هرگاه در موافقت‌نامه داوری طرفین ملتزم شده باشند که در صورت بروز اختلاف شخص یا اشخاص معینی داوری نمایند و آن شخص و یا اشخاص نخواهند یا نتوانند به‌عنوان داور رسیدگی کنند، موافقت‌نامه داوری ملغی خواهد بود مگر آنکه طرفین به داوری شخص یا اشخاص دیگری تراضی‌کنند یا به نحوی دیگر توافق کرده باشند. تعیین سرداور بر عهده داوران منتخب است.

چنانچه داور در جلسات داوری حاضر نشود قرارداد داوری لغو خواهد شد.

مقالات مرتبط با انواع داوری حقوقی: